AMSTERDAM – Airco’s die op volle toeren draaien terwijl de zon ondergaat en er weinig wind is, zorgden donderdagavond in Nederland voor extreem hoge stroomprijzen. „De energiemarkt wordt daarmee steeds meer een softwaremarkt.”
De prijs voor elektriciteit op de groothandelsmarkt, waar energiecentrales inkopen, steeg vanaf iets voor acht uur tot boven de 300 euro per megawattuur, met een piek van meer dan 445 euro rond half negen. Omgerekend is dat 58 cent per kilowattuur, terijl de prijs de afgelopen maanden gemiddeld rond 23 cent lag.
De combinatie van aanhoudende warmte en wegvallende productie van zonnepanelen in de schemer dreef de vraag op, terwijl er nauwelijks wind was in heel Noordwest-Europa. Vooral in Duitsland, dat de Nederlandse prijzen sterk beïnvloedt, was de windproductie laag.
Nederland telt volgens het CBS inmiddels 2,2 miljoen airco’s, een verzesvoudiging sinds 2019, die op bloedhete dagen massaal aangaan.
Meer duur gas verbruikt
Dan moeten energiecentrales in actie komen vanwege de grote vraag naar stroom van vooral airco’s, maar ook opladende batterijauto’s en huishoudens die koken, wassen en tv-kijken. Zij bepalen de zogeheten marginale prijs, die allesbepalend is voor de stroomprijs thuis. Omdat gas nu relatief duur is, stijgen de kosten bij weinig aanbod van stroom uit zon en wind.
Deze situatie is vrij bijzonder, zeggen experts. Overdag, tussen tien en vier uur, zorgen zonnepanelen juist voor zo veel stroomaanbod dat de prijs zakt en zelfs dicht bij nul euro komt.
Die lage prijzen verdwijnen echter snel in de avond wanneer de zonproductie afneemt en huishoudens de airco’s laten draaien. Dit fenomeen wordt in Duitsland Hitzeflaute genoemd: overdag veel zon, maar ’s avonds een stevige piek door aanhoudende vraag en weinig hernieuwbare productie.
Ook in de winter
Het verschilt van de klassieke winterse Dunkelflaute, die ook Nederland steeds vaker kent: perioden met nauwelijks wind en geen zon.
Volgens Koen Rozendom, directeur van 1KOMMA5° Nederland, zijn de Hitze– en Dunkelflaute symbolen van een steeds kwetsbaarder geworden energiesysteem bij hogere prijzen. Nederland wil verduurzamen met meer zon- en windenergie, maar die is er niet altijd.
„Dit soort prijsschommelingen laat precies zien waarom slimme energietechnologie, die meebeweegt met het aanbod, steeds belangrijker wordt”, zegt hij. „Huishoudens met een thuisbatterij, dynamische aansturing en slimme software kunnen inspelen op goedkope uren overdag en dure pieken in de avond vermijden. De energiemarkt wordt daarmee steeds meer een softwaremarkt.”
Hier blijft het niet bij. Dergelijke bewegingen, zoals donderdagavond en in de winter met Dunkelflaute, nemen in de Europese energiemarkt toe. Midden op de dag duiken prijzen vaak extreem laag of worden ze zelfs negatief door zonne-energie. In de ochtend en avond schieten ze omhoog zodra zon en wind tegenvallen.
Gascentrales nemen dan bij huidige tekorten direct de rol van leverancier over. Maar Nederland wil juist van het gas af. Uitbaters van gascentrales waarschuwen dat het stroomsysteem de komende jaren tekorten kan krijgen.
Ze willen, net als de brandweer, gereed blijven als er plotseling vraag is, maar wel tegen een vergoeding, terwijl er op zee en land meer zon- en windparken worden gebouwd en de eerste kerncentrales verrijzen. Nederland wil vier kerncentrales bouwen om continu stroom beschikbaar te hebben. De bouw daarvan is nog nergens begonnen.
Geld besparen
Rozendom tipt consumenten om veel meer op hun elektriciteitsgebruik te letten: wanneer is het duur, wanneer goedkoop? „De tijd van passief energieverbruik is voorbij. Met AI-gestuurde energie kunnen huishoudens automatisch laden, opslaan en verbruiken wanneer er veel aanbod is, op de goedkoopste momenten van de dag.”
Nederland is met zijn energiesysteem gekoppeld aan omliggende landen. Lage productie van stroom door windmolens in Duitsland, Nederland en delen van Frankrijk en België zorgt ervoor dat duurder gas en soms kolen de prijs opdrijven, terwijl de vraag naar stroom, bijvoorbeeld voor airco’s, door het warme weer hoog blijft.
<FD.30.05.2026>