AMSTERDAM – De groei van AI en de toename van het aantal datacenters leidt tot extreme vraag naar stroom. Nederland heeft een te krap stroomnet. Alles toelaten leidt ertoe dat de stroomvraag in 2050 met 70 procent toeneemt – alleen voor datacenters. We hebben alle ener- gievormen nodig, elektrisch en mole- culen; stroom, duurzame gassen en warmte
Dat blijkt uit vier scenario’s van netbeheerders die woensdag zijn gepresenteerd door branchevereniging Netbeheer Nederland, Gasunie en hoofdnetbeheerder TenneT. De verwachte elektriciteitsvraag van datacenters in 2050 steekt daarbij af, zij stijgt met 40 tot 70 procent ten opzichte van het huidige totale verbruik van heel Nederland. „Deze vraag vanuit datacenters is, naast alle andere wensen naar capaciteit, nu niet in te passen. De politiek moet keuzes gaan maken”, zegt CEO Manon van Beek van hoofd-netbeheerder TenneT. Zij zullen moeten inschikken. Die groei vindt in alle sectoren plaats, maar is het grootst in industrie en bij datacenters. De totale vraag naar stroom zal in 2050 vier keer zo hoog worden.
Stroompieken
„Datacenters kunnen ons gaan helpen om de stroompieken op het net te vermijden”, stelt Van Beek. Bijvoorbeeld door op die pieken enkele uren de vraag te beperken en op te schuiven naar ‘stillere’ momenten op het net. Die pieken zijn soms wel 20 tot 40 procentg van het stroomverbruik van het hele land.
De enorme black outs in Spanje en Portugal met honderden miljoenen euro’s schade tonen tegelijk hoe relevant een sterk energiesysteem is. Maar datacenters willen zich graag in Nederland vestigen. Ons land geldt als de poort van Europa en kent een hoge leveringszekerheid van stroom van 99,99988 procent door het jaar heen.
Uit de vier scenario’s blijkt, opnieuw, een enorme versnelling van de vraag naar stroom. „Die hadden we zo nog niet gezien”, zegt Maarten Otto, CEO van Alliander en voorzitter van branchekoepel Netbeheer Nederland. Alle netbeheerders moeten tot 2050 zo’n 195 miljard euro investeren in uitbreiding van het volgelopen stroomnet.
Bedrijven stappen echter versneld over van fossiel (kolen, olie en gas) als energiebron en gaan over op groene stroom richting 2050. Die hernieuwbare energie komt door de uitbreiding van zon- en windparken komende jaren in grote hoeveelheden beschikbaar. Zij leveren nu al ruim de helft van alle opgewekte stroom.
„De koppeling tussen de netwerken voor elektriciteit en gas is essentieel. Gasinfrastructuur kan bij de verwachte groei van duurzame elektriciteit bijspringen om te regelen dat vraag en aanbod in balans is, want die duurzame bronnen leveren niet altijd wanneer er vraag is. Ik verwacht dat we nog langer aardgas nodig hebben dan we tot nu toe dachten, want daarmee kun je snel op- en afschakelen”, zegt Willemien Terpstra, CEO van Gasunie. „We hebben nog een overschot, energie is ook goed voor het verdienvermogen van ons land: we kunnen nog exporteren.”
Maar op de Noordzee zien energieproducenten bij scherpe overheids-eisen en het uitblijven van de vraag naar elektriciteit van de grote industrie, af van aanleg van nieuwe windturbineparken.
Groene waterstof nog te duur
De entree van de energiedrager groene waterstof, gemaakt door zon- en windparken, is beperkt en daardoor nog erg duur. Terpstra: „Het is nog een markt in ontwikkeling. De industrie heeft behoefte aan infrastructuur en heldere voorwaarden. Bij dat laatste kan de overheid helpen om de vraag te vergroten. De overheid zou die vraag met bedrijven moeten helpen vergroten. Al met al schuift de overgang naar duurzame energie wat naar achteren op. Maar we hebben alle energievormen nodig, elektrisch en moleculen; stroom, duurzame gassen en warmte”, zo verwijst ze naar waterstof, CO2-afvang en opslag .
De drie zien dat er in Nederland te vaak geen keuze wordt gemaakt. „Het wordt heel erg duur als we met belastinggeld alle wensen gaan uitvoeren”, zegt Otto. „Niet kiezen is ook kiezen, namelijk dat alle wensen moeten worden vervuld. Dat verhoogt de kosten.”
Economische groei mislopen
Maar het is ook een fijne balans, nuanceert Van Beek van TenneT. „Iets niet aanleggen leidt tot kosten van misgelopen economische groei voor Nederland. Die kosten kunnen mogelijk nog veel groter zijn dan de aanlegkosten. Energie is de ruggengraat van de economie gebleken.”
De politiek zou ver vooruit moeten kijken. „Want energiesystemen aanleggen duurt jaren”, zegt Terpstra van Gasunie, dat werkt aan een groot waterstofnetwerk. „Je wilt ook bouwen met zo min mogelijk kans op spijt achteraf. Maar je wilt ook voorkomen dat delen van de industrie vertrekken.”
In de chemie zijn al honderden banen verdwenen vanwege de relatief hoge netwerkkosten en belastingen in Nederland. De industriebedrijven zijn samen wel goed voor 50 miljard euro van het bbp van Nederland, stelt Terpstra.
Kerncentrales duiken op
In de scenario’s zijn voor het eerst ook kerncentrales als schone energiebron toegevoegd, hoewel bouwers het nog laten afweten. Naast de behoefte aan schonere energie, is er sinds de Russische inval in Oekraïne en de energiecrisis een extra eis bij gekomen, stellen zij: Nederland moet onafhankelijk worden voor zijn energie en voldoende kunnen produceren en importeren.
„Als je risico’s wilt beperken, is het hebben van energie een must. Dus wij moeten onze eigen moleculen zoals groen gas en waterstof en onze eigen elektriciteit op de Noordzee opwekken”, stelt Van Beek.
<FD.15.05.2025>