Jos Debreczenyi
Zo herstellen we de band tussen burger en politiek juist op lokaal niveau
Bijna een kwarteeuw wordt er in Noordoost-Fryslân al gesproken over bestuurlijke samenwerking en herindelingen. Intussen modderen onze plattelandsgemeenten stilletjes voort. Het resultaat? Een regio die bestuurlijk versnipperd blijft en kansen laat liggen. De tijd van doormodderen is voorbij: het is tijd om de krachten te bundelen en te kiezen voor één krachtige gemeente NOFA(Noordoost Friese Alliantie).
Kijk naar de huidige situatie in de vier regiogemeenten. Noardeast-Fryslân worstelt met transparant besturen. Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel kijken naar elkaar, maar durven de beslissende stap niet te zetten. De kleinste gemeente Dantumadiel is het beeld helemaal schrijnend: financiële tekorten worden doorgeschoven naar de inwoners via fors hogere ozb en leges. Een langetermijnvisie op het voortbestaan van de gemeente ontbreekt.
De mislukte uitbesteding van de ambtelijke organisatie aan Dokkum klapte met een miljoenenverlies en het gemeentehuis in Damwâld staat grotendeels leeg; het college van burgemeester en wethouders wilde het gebouw verkopen. Toch tuigt deze kleine gemeente een tonnen verslindende volledig nieuwe ambtelijke organisatie op. De bestuurskracht in de regio Noordoost-Fryslân móet en kán anders.
Een fusie van Dantumadiel, Noardeast-Fryslân, Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel vormt één sterke gemeente met zo’n 120.000 inwoners. Hiermee ontstaat, na Leeuwarden, de grootste gemeente van Fryslân. Een getal op zich zegt weinig, maar bestuurlijke slagkracht des te meer.
De aantrekkingskracht van deze nieuwe gemeente ligt in de grote variatie aan woon- en recreatiemogelijkheden. Binnen ongeveer 90 dorpen en één Elfstedenstad is er voor vrijwel iedereen een passende woonomgeving. Daar komt bij dat de gemeente beschikt over een grote diversiteit aan landschappen, uitgestrekte natuurgebieden en een uitgebreid netwerk van fiets- en recreatieroutes, watersporten én een vaarverbinding met twee Wadden-eilanden.
Met één NOFA-gemeente vergroten we onze denk- en bestuurskracht enorm. We kunnen beter meepraten bij grote landelijke en provinciale projecten, zoals de ontsluiting richting de Randstad en Noord-Duitsland via de Lelylijn. Vanaf de A7, via de Wâldwei en de SintraleAs wordt de gemeente uitmuntend ontsloten. Ook op het gebied van zorg, het sociaal domein en huisvesting voor jongeren en ouderen is gecentraliseerde regie hard nodig om de demografische krimp op te vangen. Een extra voordeel is dat meer locaties en mensen kunnen meehelpen, wat zorgt voor een betere en bredere spreiding van de vluchtelingenopvang.
Niet op afstand
Tegelijkertijd hoeft een grote gemeente niet te betekenen dat de overheid op afstand komt te staan. Integendeel, richt in de lokale dorpshuizen gemeentelijke dienstverleningsloketten en politieke spreekuren in. Zo herstellen we de band tussen burger en politiek juist op lokaal niveau: de burger dichter bij de politiek, de politiek dichter bij de burger. Het lege gemeentehuis in Damwâld kan dan herontwikkeld worden tot een innovatief multifunctioneel centrum met appartementen voor senioren en jongeren.
Gemeentelijke taken vanuit het Rijk worden steeds complexer. Kleine gemeenten kunnen dit nauwelijks nog dragen. De Wet algemene regels herindeling en het kabinetsbeleid bieden alle ruimte voor een herindeling van onderop. Een bijkomende kans is om ook de politie weer dichter bij de burger te brengen, en de burger dichter bij de politie. Jarengeleden bestonden er plannen van het Regionaal College om een groot aantal politiebureaus te verkopen. Een vaste politie-inloop of spreekuur in de lokale dorpshuizen zou daarop een uitstekend en laagdrempelig alternatief kunnen vormen.
Bestuurders in Noordoost-Fryslân moeten hun koudwatervrees van zich afschudden in plaats van de bedreigingen te koesteren. De grootste bedreiging voor onze regio is namelijk niets doen. Laat de provincie het proces faciliteren en zet samen de stap naar NOFA. Het is tijd voor visie, daadkracht en de moed om keuzes te maken voor de toekomst van onze inwoners.
Jos Debreczenyi uit Feanwâlden is oud-wethouder van de gemeente Dantumadiel
<FD.22.08.2026>