Je leest en hoort het overal: Nederland zit ‘op slot’ omdat er door de uitstoot van stikstof niet meer kan worden gebouwd. Toch verrijst in Friesland de ene woning na de andere. Hoe zit dat?
‘Tot nu toe hebben we er in Friesland weinig last van gehad’
Wat is dat ‘stikstofslot’ ook alweer?
In 2019 oordeelde de Raad van State dat de aanpak van de overheid om stikstof bij Natura 2000-gebieden terug te dringen, niet deugde. Als gevolg van die uitspraak werden duizenden (bouw)vergunningen bevroren, omdat eerst het stikstof-effect moest worden uitgerekend. Door die moeilijkheden om te bouwen of wegen aan te leggen, raakte Nederland ‘op slot’, klonk het al datzelfde jaar.
Sinds eind 2024 ligt er bovendien een nieuwe uitspraak van de Raad van State, waardoor bedrijven niet zomaar meer mogen ‘schuiven’ – intern salderen’ met stikstofruimte. Inmiddels spreekt ook het kabinet over een ‘stikstofslot’ waar Nederland zo snel mogelijk weer van af moet.
Toch zie ik overal huizenbouw in Friesland. Bestaat dat ‘slot’ hier wel?
,,Tot nu toe hebben we er in Friesland weinig last van gehad”, zegt Arjen Oosting, directeur projectontwikkeling bij bouwer Van Wijnen. ,,Dit is de nieuwe werkelijkheid” schetst directeur Jetze Lont van het gelijknamige bouwbedrijf. ,,De paniek is nu wel weg.”
Voor bouwwerkzaamheden dichtbij natuurgebieden is stikstof wel degelijk een probleem, zegt Lont, maar hij kan zo niet een Fries project noemen dat zijn bedrijf daardoor niet kon uitvoeren. Niet elk Natura 2000-gebied is bovendien even stikstofgevoelig.
Zo vormt stikstof geen horde voor de aanstaande bouw van twintig nieuwbouwwoningen in Hindeloopen, zo laat de gemeente Súdwest-Fryslân weten – ook al wordt het stadje bijna omsingeld door het Natura 2000-gebied IJsselmeer. En de laatste bouwfase van de Leeuwarder villawijk Blitsaerd – gelegen pal naast de Groote Wielen, leidde volgens onderzoek niet tot stikstofschade in natuurgebied.
En hoe zit het dan met grote woonprojecten als Middelsee, waar 3200 huizen moeten komen?
Het nieuwe stadsdeel Middelsee, aan de zuidkant van Leeuwarden, ligt op het oog ver uit de buurt van kwetsbare natuur. Ook hier speelt stikstof geen rol, zegt Jetze Lont, een van de bouwers.
Toch heeft de gemeente in een ‘voortoets’ wel degelijk laten uitrekenen of de stikstofuitstoot rond de tweede fase van Middelsee invloed heeft op nabijgelegen Natura 2000-gebieden, in dit geval de Grutte Wielen en de Alde Feanen. Daaruit blijkt dat de stikstofneerslag in deze gebieden door de bouw van Middelsee niet toeneemt, maar op sommige stukken zelfs zou verminderen.
Dat komt omdat het bouwgebied van Middelsee voorheen een agrarische bestemming had, waar dieseltrekkers reden en koeien poepten. Nu die agrarische functie wordt ingewisseld voor autoluwe en gasloze woonwijken, compenseert dat bijvoorbeeld de stikstofuitstoot tijdens de bouw.
Kortom: het blijft mogelijk om door te bouwen?
Landelijk zet stikstof tot 2030 de bouw van 244.000 woningen op slot, meldde brancheclub Bouwend Nederland in maart dit jaar. Voorzitter Arno Visser sprak zelfs alarmerend over een ,,tijdbom”. Maar een tweede sectordeskundige, het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), kwam kort daarop met een andere boodschap.
Het EIB becijferde dat driekwart van de woningbouwprojecten die nu al een vergunning hebben of die fase voor 2023 ingaan, gewoon kunnen doorgaan, ook al gebeurt dat met soms forse vertraging. Daarbij zijn de laatste uitspraken van de Raad van State al meegewogen. Slechts 9 procent van de nieuwbouw dichtbij kwetsbare natuur – omgerekend zo’ 40.000 woningen – zou echt niet meer kunnen.
Zelfs als er bij (bijvoorbeeld) Middelsee gebruikt is gemaakt van intern salderen – wat dus niet meer zomaar mag – gaat het boek niet meteen dicht.
Heel misschien is er wel met terugwerkende kracht alsnog een natuurvergunning nodig, maar provincies zullen tot 2030 niet optreden als tot die tijd de bouw wordt voortgezet.
Zijn Friese bouwers ongerust?
Qua stikstof is Friesland niet de lastigste plek, zeiden bedrijven in 2023 al tegen de LC. De Harlinger bouwer Jelmer Bruinsma zag landelijk ,,mear problemen mei stikstof as hjir”. Bouwbedrijf De Vries noemde de Friese stikstofsituatie, vergeleken met Gelderland, ,,een makkie”.
Ook voor Van Wijnen is stikstof ,,niet het grootste probleem”, zegt Arjen Oosting. ,,Maar het zorgt wel voor onzekerheid. Gaan wij wel of niet een positie nemen in een bouwproject dichtbij een kwetsbaar natuurgebied, zolang de regelgeving niet duidelijk is?
Bovendien zijn er meer uitdagingen in de bouw, zoals de problemen met de capaciteit op het stroomnet, benadrukt bouwer Jetze Lont. ,,Daar maak ik me een stuk meer zorgen om.”
<LC.24.07.2025>