Studeren in Leeuwarden moet zo soepel gaan, leuk zijn en allerlei deuren voor de toekomst openen, dat studenten na hun studietijd denken: hier moet ik blijven.
Het is 2030. Het aantal studenten in Friesland groeit en deze jongeren blijven hier na hun studie wonen. Er is een gezamenlijke brochure met een breed opleidingsaanbod voor een leven lang leren. Naast de watercampus is er een bodemcampus gevestigd. En ten slotte kunnen studenten zonder belemmeringen doorstromen of switchen naar andere studies.
Zo hopen onderwijsbestuurders Alice Muller van Firda, Anneke Luijten van Van Hall Larenstein, Marc Otto van NHL Stenden en Tjalling Halbertsma van Campus Fryslân over vier jaar terug te kijken op het nieuwe Onderwijsakkoord Fryslân.
Hun ambities in het document komen voort uit een gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid. „Je hoeft niet ziek te zijn om beter te willen worden”, zegt Anneke Luijten, bestuurder van Van Hall Larenstein.
Stapje harder
Toch is er zeker wel een urgente aanleiding voor het akkoord: Friesland krijgt de komende jaren te maken met een dalend aantal jongeren, terwijl werkgevers zitten te springen om goed opgeleide werknemers. De uitdaging is daardoor tweeledig: studenten opleiden én behouden voor de regio. „We zijn geen eeuwenoude studiestad, dus we moeten een stapje harder doen”, aldus Marc Otto, bestuurder van NHL Stenden.
Juist doordat Friesland relatief weinig onderwijsinstellingen telt, is er nauwelijks sprake van onderlinge concurrentie. Dat maakt samenwerking tussen voortgezet onderwijs, mbo, hbo en universiteit gemakkelijker. Door opleidingen beter op elkaar af te stemmen, kunnen studenten sneller doorstromen en wordt studievertraging voorkomen. Zo hoeven zij minder vaak vakken dubbel te volgen en verloopt de overstap naar een andere opleiding makkelijker.
Otto: „Als je bijvoorbeeld van mbo-verpleegkunde naar hbo-verpleegkunde gaat, moet je soms dingen dubbel doen. Dat is natuurlijk te gek voor woorden. Voor praktische vaardigheden als prikken of een verband aanleggen, kunnen we dus gemakkelijker vrijstellingen geven. Je versnelt hierdoor je studie.”
Even terugvallen
Bestuursvoorzitter van Firda, Alice Muller, wijst op andere mogelijkheden. „Als je uitvalt op de havo, willen we voorkomen dat je studievertraging oploopt. Voor sommige jongeren kan het mbo uitkomst bieden, waarna ze via een versnelde doorstroomroute toch naar het hbo kunnen. Zo hoeven ze geen studiejaar te verliezen. Van belang is dat mensen niet vastlopen, maar juist de ruimte krijgen zich via verschillende routes te ontwikkelen.”
„En”, zegt Luijten, „je mag in het eerste jaar erachter komen wat het beste bij je past. Ben je toch praktischer of juist theoretischer, dan kunnen we die wisselingen zonder belemmeringen laten plaatsvinden.”
De vijf Friese onderwijsinstellingen Aeres, Firda, NHL Stenden, Van Hall Larenstein en Campus Fryslân sloten in 2023 voor het eerst een akkoord als reactie op de dalende beroepsbevolking. Zij zetten toen in op brede welvaart: niet het niveau maar het talent van de student stond centraal.
Het nieuwe akkoord ademt sterker dat onderwijs ten dienste staat aan de economie. Het is gericht op het behoud van talent en internationale kenniswerkers. Toch blijft er genoeg oog voor het welzijn van de student, stellen de bestuurders. „Dat is in het DNA van de instellingen ingebakken”, aldus Muller.
Meer aanbod
Naast betere doorstroomroutes is een leven lang leren een tweede belangrijke pijler. Het akkoord richt zich nadrukkelijk niet alleen op jongeren, maar ook op volwassenen die zich willen omscholen of bijscholen. Het aanbod wordt samen met werkgevers opgezet en speelt beter in op de zogenoemde tekortsectoren.
Muller: „Commerciële aanbieders doen dit ook, maar wij kunnen dit met z’n allen ook. Sterker nog, we doen het al.” Otto: „We zien een toename van mensen die studie en werk combineren.
Bedrijven willen dat de kennis van hun personeel op peil blijft. Zij bieden zelfs een contract in combinatie met een opleiding aan. Dat kan allemaal hier.”
De internationale student blijft ondertussen onmisbaar. Tjalling Halbertsma van Campus Fryslân stipt aan hoe belangrijk die is. „We hebben internationale studenten nodig om in Leeuwarden wetenschappelijk onderwijs aan te kunnen bieden.”
De storm uit Den Haag over internationale studenten is inmiddels wat gaan liggen. Twee jaar geleden eiste de Tweede Kamer een stevige inperking van deze instroom. Buitenlandse studenten zouden een te hoge druk leggen op de woningvoorraad. De Tweede Kamer legde beperkingen op met uitzonderingen voor bepaalde studies en regio’s.
Discussie
Volgens Otto was het „heel spannend” welke gevolgen de politieke discussie zou hebben op de studentenstroom uit het buitenland. Het helpt dat de toon vanuit Den Haag inmiddels wat milder is geworden.
„We moeten internationale studenten niet als een op zichzelf staand doel benaderen”, vult Halbertsma aan. „Het mooie is dat onze Nederlandse studenten in een international classroom in aanraking komen met studenten uit andere landen en culturen. Dat verrijkt ons onderwijs én verbreedt het wereldbeeld van alle studenten.”
Ondanks de Haagse discussie melden de Friese bestuurders allemaal een (lichte) stijging van het aantal internationale studenten. Daar zijn ze blij mee. Nu is het zaak die studenten te behouden.
Wat daarbij moet helpen, is het feestgehalte dat in Leeuwarden nog verder omhoog moet. Met als vlaggenschip de bovenste verdieping van de Achmeatoren, die een aantrekkingskracht moet krijgen zoals Forum Groningen.
Om de student echt over de streep te trekken zich definitief in Leeuwarden te vestigen, moet er genoeg en leuk werk voorhanden zijn. Hieraan vooraf gaan stageplekken. Muller spreekt van een tekort aan plekken in de IT-sector en op het gebied van sociaal werk. Zij en haar collega’s vestigen hun hoop op overheden en bedrijven die ook hun handtekening zetten onder het akkoord.
<LC.31.08.2026>